• homepage
• weekoverzicht
• archief
• nieuwsforum
• enquête nieuw!

“Het ledenverlies van de Nederlandse rooms-katholieke Kerk is geen geïsoleerd verschijnsel.” Dat schrijven Theo Schepens en José Sanders in het julinummer van 121. “Dat de Kerk een ‘krimpende’ organisatie is, mag geen nieuws meer heten. De statistieken van het katholiek sociaalkerkelijk instituut (kaski) laten iedere paar jaar opnieuw een teruggang op vele kerkelijke fronten zien”.

Aanleiding voor hun bijdrage is de publicatie van de kerkelijke statistieken van de afgeldecennia van het kaski in samenwerking met de theologische faculteit tilburg (tft). Dat rapport behandelt de periode tussen 1960 en 1998 en geeft op die manier ook een mooi overzicht van de ontzuiling in Nederland.

Uit het rapport blijkt dat het totale aantal kerkleden niet lager is dan veertig jaar geleden, maar verder zijn de aantallen gedaald op drie belangrijke uitzonderingen na: de uitvaarten, de pastorale beroepsgroepen van permanente diakens en de pastorale werk(st)ers. Nochtans, in de naoorlogse jaren vijftig en zestig, won de Nederlandse rooms-katholieke Kerk aan leden: er werden veel kinderen geboren – aanvankelijk bij katholieken nog wat meer dan gemiddeld in Nederland – veel huizen gebouwd en veel parochies gesticht. De bevolkingspiramide is nu omgekeerd en – zo weten Theo Schepens en José Sanders - van de pasgeboren kinderen worden er minder katholiek gedoopt. “Waren de katholieken in 1960 gemiddeld jonger dan de Nederlandse bevolking, thans zijn zij gemiddeld ouder. Zo kan verklaard worden dat het aantal leden van de rooms-katholieke Kerk als totaal niet lager is dan veertig jaar geleden, namelijk ruim 5 miljoen, maar als aandeel van de Nederlandse bevolking, die in z’n totaliteit is toegenomen, is teruggelvan 40% tot 33%”.
Numeriek bereikte de katholieke Kerk in Nederland haar hoogtepunt in 1982. Toen waren er 5,64 miljoen leden.

Het ledenverlies schrijft het kaski toe aan de zogenaamde ‘de-institutionalisering’: “mensen zijn steeds minder geneigd zichzelf of hun kinderen als lid te beschouwen van grote maatschappelijke instituten als kerken, politieke partijen of vakbonden of om zich aan te melden”. Overigens is dat geen typisch Nederlands verschijnsel.

Er is overigens een opvallend verschil tussen de noordwestelijke delen van Nederland en de zuidelijke. Dat wil weliswaar niet zeggen dat de evolutie aan het zuiden zou voorbijgaan, maar veeleer dat ze zich daar “in een lager tempo” voltrekken: “de pastorale bezetting in de noordelijke bisdommen is relatief groter en de kerkbetrokkenheid is er hoger dan in het zuiden, maar de groep katholieken wordt er sneller kleiner dan in de zuidelijke bisdommen”.

Volgens Schepens en Sanders zijn de veranderingen voorlopig nog niet ten einde. Veel zal ook afhangen van de Kerk, die met heimwee kan terugkijken naar wat voorbij is of zich pro-actief kan opstellen, “vooruitziend naar wat komen gaat “. En dat is altijd een beetje onvoorspelbaar. “Het worden hoe dan ook spannende jaren”.

Th. Schepens en L. Spruit, De Rooms-Katholieke Kerk in Nederland, 1960-1998: een statistisch trendrapport, Nijmegen/ Tilburg: kaski/kub(tft), 2001; kaski-memorandum nr. 317. - De volledige bijdrage van Theo Schepens en José Sanders kan u nalezen in 1-2-1, jaargang 29, nummer 12, 20 juli 2001.

Eerdere gerelateerde berichten: